[1] [ليل1و2] ص595 ـ وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشي * وَ النَّهارِ إِذا تَجَلّي
قسم به شب در آن هنگام كه (جهان را) بپوشاند، و قسم به روز هنگامي كه تجلّي كند.

[شمس3و4] ص595 ـ وَ النَّهارِ إِذا جَلاّها * وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها
و به روز هنگامي كه صفحه زمين را روشن سازد، و به شب آن هنگام كه زمين را بپوشاند،

[فجر1] ص593 ـ وَ الْفَجْرِ * وَ لَيالٍ عَشْرٍ * وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ* وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ
سوگند به سپيده صبح، و سوگند به شبهاي دهگانه، و سوگند به جفت و طاق، و سوگند به شب چون روی به رفتن نهد.

[قدر5] ص598 ـ سَلامٌ هِيَ حَتّي مَطْلَعِ الْفَجْرِ
شبي است سرشار از سلامت (و بركت و رحمت) تا طلوع سپيده!

[تكوير17و18] ص586 ـ وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ * وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ
و قسم به شب، هنگامي كه پشت كند و به آخر رسد، و به صبح، هنگامي كه تنفّس كند.

[مدّثّر33و34] ص576 ـ وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ * وَ الصُّبْحِ إِذا أَسْفَرَ
و به شب، هنگامي كه (دامن برچيند و) پشت كند، و به صبح هنگامي كه چهره بگشايد.

[2] رُوِيَ مَرْفُوعاً عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى‏ قَالَ دَوْلَةُ إِبْلِيسَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ هُوَ يَوْمُ قِيَامِ الْقَائِمِ وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى وَ هُوَ الْقَائِمُ إِذَا قَامَ
امام صادق ع در مورد «و اللیل اذا یغشی» فرمود منظور دولت ابلیس است {که} تا روز قیامت {پا بر جاست} و آن، زمان قیام قائم است. و {در مورد آیه} «النهار اذا تجلی» {فرمود} منظور از آن قائم است آنگاه که قیام نماید.

بحارالأنوار ج 24 ص 398 ح 120/ تأويل‏الآيات‏الظاهرة ص 780

وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى قَالَ النَّهَارُ هُوَ الْقَائِمُ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ ع إِذَا قَامَ غَلَبَ دَوْلَةَ الْبَاطِلِ

امام باقر ع در مورد آیه «و النهار اذا تجلی» فرمود: «النهار» قائم از ما اهل­بیت ع است که هنگامی که قیام نماید بر دولت باطل را چیره شود./ بحارالأنوار ج 51 ص 49 ح 20 / بحارالأنوار ج 24 ص 71 ح 5 /  تفسيرالقمي ج 2 ص 425  

مِنْ كُلِّ أَمْرٍ سَلامٌ  يَقُولُ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ مُسَلَّمَةٍ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ  يَعْنِي حَتَّى يَقُومَ الْقَائِمُ ع

من کل امر سلام می­فرماید: از هر امری در سلامت هستند. حتی مطلع الفجر: تا وقتی که قائم آل محمد ع قیام کند./ بحارالأنوار ج 25 ص 97 ح 69 / تفسيرفرات‏الكوفي ص 581

عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ ع قَالَ قَوْلُهُ تَعَالَى وَالْفَجْرِ هُوَ الْقَائِمُ ...وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ  هِيَ دَوْلَةُ حَبْتَرٍ فَهِيَ تَسْرِي إِلَى قِيَامِ الْقَائِمِ ع

جابر از امام صادق ع درباره آیه «والفجر» نقل کرد که فرمود منظور قائم است ... «واللیل اذا یسر» حکومت حبتر که تا دامنه قیام قائم ادامه دارد.

بحارالأنوار ج 24 ص 78 ح 19 / تأويل‏الآيات‏الظاهرة ص 766 و 776

[3]  عن زرارة عن أبي عبد الله ع في قول الله « وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ » قال ما زال مذ خلق الله آدم دولة لله و دولة لإبليس، فأين دولة الله أما هو إلا قائم واحد

وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ‏، يعنى: اين روزها را ميان مردم ميگردانيم. در تفسير عيّاشى از زراره روايت ميكند كه امام جعفر صادق عليه السّلام فرمود: از زمان خلقت آدم هميشه دولتى از خدا و دولتى از شيطان بوده، پس در اين زمان دولت خدا كو؟ آگاه باشيد كه صاحب دولت خدا قائم آل محمد (ع) است.

تفسيرالعياشي ج1 ص 199 ح 145 / بحارالأنوار ج51 ص54 ح 38

وَ النَّهارِ إِذا جَلَّاها  يَعْنِي الْأَئِمَّةَ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ يَمْلِكُونَ الْأَرْضَ فِي آخِرِ الزَّمَانِ فَيَمْلَئُونَهَا عَدْلًا وَ قِسْطاً

ابن عباس از حضرت رسول الله ص نقل می­کند که در مورد آیه والنهار اذا جلاها فرمودند: یعنی امامانی از ما اهل­بیت که زمین را در آخرالزمان پادشاهی کنند پس آن را مملو از عدل و قسط سازند.

بحارالأنوار ج 24 ص 79 / بحارالأنوار ج 53 ص 118 ح 148 / تفسيرفرات‏الكوفي ص 563

[4]  إِنَّ في خَلْقِ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ َلآياتٍ ِلأُولِي اْلأَلْبابِ، مسلماً در آفرينش آسمانها و زمين، و آمد و رفت شب و روز، نشانه‏هاي (روشني) براي خردمندان است. (آل‌عمران190) * وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ، شب و روز را دو نشانه قرار داديم (إسراء12) * يُقَلِّبُ اللّهُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ إِنَّ في ذلِكَ لَعِبْرَةً ِلأُولِي اْلأَبْصارِ، خداوند شب و روز را می­گرداند؛ در اين عبرتي است براي صاحبان بصيرت! (نور44)

[5]  

[آل‌عمران189] ص75 ـ وَ لِلّهِ مُلْكُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ وَ اللّهُ عَلي كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَديرٌ

و حكومت آسمانها و زمين، از آن خداست؛ و خدا بر همه چيز تواناست.
[حديد2] ص537 ـ لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ اْلأَرْضِ يُحْيي وَ يُميتُ وَ هُوَ عَلي كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَديرٌ

مالكيّت (و حاكميّت) آسمانها و زمين از آن اوست؛ زنده مي‏كند و مي‏ميراند؛ و او بر هر چيز توانا است!

[6]  هُوَ الَّذي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ في‏ سِتَّةِ أَيَّامٍ، او كسي است كه آسمانها و زمين را در شش روز [= شش دوران] آفريد؛ (حديد 4)

[7]  

الكافي ج 1 ص 195 ح 6 / بحارالأنوار ج 64 ص 55 و ج 35 ص396

[8]  

تفسيرالقمي  ج2  ص 253 / بحارالأنوار  ج7  ص326 [تفسيرقمي]  /  معجم احادیث امام مهدی  ج5  ص381  ح1817

[9]  

بحارالأنوار ج 52 ص 330 ح 52 و ص 337 – همچنین مراجعه نمایید به بحارالأنوار ج 51 ص 71 ح 12 و ج 52 ص321 ح 29

[10]  [حديد6] ص538 ـ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ وَ هُوَ عَليمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
شب را در روز فرو می­برد و روز را در شب؛ و او به آنچه در دل سينه‏ها وجود دارد داناست.

[11]  [اعراف27] ص153 ـ يا بَني آدَمَ لا يَفْتِنَنَّكُمُ الشَّيْطانُ كَما أَخْرَجَ أَبَوَيْكُمْ مِنَ الْجَنَّةِ يَنْزِعُ عَنْهُما لِباسَهُما لِيُرِيَهُما سَوْآتِهِما إِنَّهُ يَراكُمْ هُوَ وَ قَبيلُهُ  مِنْ حَيْثُ لا تَرَوْنَهُمْ إِنّا جَعَلْنَا الشَّياطينَ أَوْلِياءَ لِلَّذينَ لا يُؤْمِنُونَ
اي فرزندان آدم! شيطان شما را نفريبد، آن گونه كه پدر و مادر شما را از بهشت بيرون كرد، و لباسشان را از تنشان بيرون ساخت تا عورتشان را به آنها نشان دهد! چه اينكه او و همكارانش شما را مي‏بينند از جايي كه شما آنها را نمي‏بينيد؛ (امّا بدانيد) ما شياطين را اولياي كساني قرار داديم كه ايمان نمي‏آورند!

[12]  

[مؤمنون97] ص348 ـ وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطينِ

[13]  

قَالَ الْمُفَضَّلُ يَا سَيِّدِي وَ تَظْهَرُ الْمَلَائِكَةُ وَ الْجِنُّ لِلنَّاسِ قَالَ إِي وَ اللَّهِ يَا مُفَضَّلُ وَ يُخَاطِبُونَهُمْ كَمَا يَكُونُ الرَّجُلُ مَعَ حَاشِيَتِهِ وَ أَهْلِهِ قُلْتُ يَا سَيِّدِي وَ يَسِيرُونَ مَعَهُ قَالَ إِي وَ اللَّهِ يَا مُفَضَّلُ وَ لَيَنْزِلَنَّ أَرْضَ الْهِجْرَةِ مَا بَيْنَ الْكُوفَةِ وَ النَّجَفِ‏ وَ عَدَدُ أَصْحَابِهِ ع حِينَئِذٍ سِتَّةٌ وَ أَرْبَعُونَ أَلْفاً مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ سِتَّةُ آلَافٍ مِنَ الْجِنِّ وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى وَ مِثْلُهَا مِنَ الْجِنِّ بِهِمْ يَنْصُرُهُ اللَّهُ وَ يَفْتَحُ عَلَى يَدَيْهِ قَالَ الْمُفَضَّلُ فَمَا يَصْنَعُ بِأَهْلِ مَكَّة   

مفضل گفت: آقا: آيا جن و فرشتگان براى بشر آشكار ميگردند؟ فرمود: آرى و اللَّه آشكار مى‏شوند و با آنها سخن ميگويند، مانند يكنفر آدمى كه با بستگان خود سخن بگويد. عرضكردم: آقا! آيا فرشتگان و طايفه جن همه جا همراه قائم ميروند؟ فرمود: آرى و اللَّه. آنها در زمين هجرت واقع در كوفه و نجف فرود مى­آيند، و عدد ياران او در آن موقع چهل و شش هزار نفر فرشته و شش هزار جن است (در روايت ديگر فرمود چهل و شش هزار هم از جن) خداوند قائم را پيروز مى‏گرداند.

بحار الأنوار ج‏53 ص11  / بحارالأنوار ج60 ص75 [منتخب البصائر]

سلمان الفارسي قال: دخلت على رسول الله ص يوما فلما نظر إلي قال: ... إي و الذي أرسل محمدا إنه لبعهد مني و لعلي و فاطمة و الحسن و الحسين و تسعة أئمة و كل من هو منا و مظلوم فينا إي و الله يا سلمان! ثم ليحضرن إبليس و جنوده و كل من محض الإيمان محضا و محض الكفر محضا حتى يؤخذ بالقصاص و الأوتار و الثارات وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً و نحن تأويل هذه الآية وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ نُرِيَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما كانُوا يَحْذَرُونَ ‏   سلمان فارسي از وجود مقدس حضرت رسول  اكرم نقل مي كند كه فرمودند: ... سوگند به خدايي كه محمد را به رسالت برانگيخت اين پيماني است از طرف من و علي و فاطمه و حسن و حسين و نُه تن امام و از همه كساني كه از ما هستند و در راه ما مورد ستم قرار گرفته‏اند. اي سلمان به خدا سوگند ابليس و سپاهيانش حاضر مي‏شوند و همة مؤمنان خالص و كافران خالص حاضر مي شوند، قصاصها و انتقامها گرفته مي شود و خداوند به كسي ستم نمي كند.اين است تأويل آيه « وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ نُرِيَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما كانُوا يَحْذَرُونَ ‏» / بحارالأنوار ج‏25  ص‏6 و ج‏53 ص‏142 / مصباح‏الشريعه ص‏63

[14]  

به طور کلی موجودات دخانی(غیر از موجودات مثبت) خصوصا شیاطین باعث مملو ساختن زمین از ظلم و جور می­شوند. یک گروه دیگر از موجودات دخانی که در آخرالزمان به زمین وارد می­شوند دو قوم هستند به نام «یأجوج» و «مأجوج» که بسیار مفسد و خونخوارند. موجوداتی بعضا با جثه­های بسیار بزرگ که به راحتی انسان­ها را می­خورند و از بین می­برند./ کهف 98 و انبیاء 96 / القمی ج 2 ص 40 / بحارالأنوار ج 12 ص 180 ح 7 - ج 12 ص 178 ح 5 - ج 6 ص 313 ح 21 - ج 27 ص 36

[15]  سلمان الفارسي قال: دخلت على رسول الله ص يوما فلما نظر إلي قال: ... إي و الذي أرسل محمدا إنه لبعهد مني و لعلي و فاطمة و الحسن و الحسين و تسعة أئمة و كل من هو منا و مظلوم فينا إي و الله يا سلمان! ثم ليحضرن إبليس و جنوده و كل من محض الإيمان محضا و محض الكفر محضا حتى يؤخذ بالقصاص و الأوتار و الثارات وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً

سلمان فارسي از وجود مقدس حضرت رسول  اكرم نقل مي كند كه فرمودند: ... سوگند به خدايي كه محمد را به رسالت برانگيخت اين پيماني است از طرف من و علي و فاطمه و حسن و حسين و نُه تن امام و از همه كساني كه از ما هستند و در راه ما مورد ستم قرار گرفته‏اند. اي سلمان به خدا سوگند ابليس و سپاهيانش حاضر مي‏شوند و همة مؤمنان خالص و كافران خالص حاضر مي شوند، قصاصها و انتقامها گرفته مي شود و خداوند به كسي ستم نمي كند.اين است تأويل آيه « وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ نُرِيَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما كانُوا يَحْذَرُونَ ‏».  

بحارالأنوار ج‏25  ص‏6 و ج‏53 ص‏142 / مصباح‏الشريعه ص‏63

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الطَّيَّارِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ يَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً  فَقَالَ لَيْسَ أَحَدٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ قُتِلَ إِلَّا سَيَرْجِعُ حَتَّى يَمُوتَ وَ لَا أَحَدٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ مَاتَ إِلَّا سَيَرْجِعُ حَتَّى يُقْتَلَ

در كتاب «منتخب البصائر» از محمد بن طيار از آن حضرت روايت كرده است‏ كه در تأويل آيه: وَ يَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً  يعنى: و روزى كه برانگيخته ميكنيم از هر گروهى، جمعى را. فرمود: هر مؤمنى كه كشته شده باشد؛ بدنيا برميگردد تا (بعد از زندگى مجدد) بمرگ طبيعى بميرد و هر مؤمنى كه مرده باشد، بدنيا برميگردد تا كشته شود (و بثواب شهادت نائل گردد)./ بحارالأنوار ج 53 ص 40 ح 5 / تأويل‏الآيات‏الظاهرة ص 403

[16]  

[قصص85] ص396 ـ إِنَّ الَّذي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلي مَعادٍ قُلْ رَبّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدي وَ مَنْ هُوَ في ضَلالٍ مُبينٍ

( الامام زين العابدين عليه السلام ) " يرجع إليكم نبيكم ص و أميرالمؤمنين ع والائمة ع
معجم ج5 ح 1763 / القمي : ج 2 ، ص 147 / الايقاظ من الهجعة : ص 343 ب 10 ح 95 / البرهان : ج 3 ، ص 239 ح 2 / البحار : ج 53 ، ص 56 ب 29 ح 33 / نور الثقلين : ج 4 ص 144 ح 126

[17]  قال رسول الله(ص):... ويهلک(عيسي‌ع) الدجال، ويقبض أموال القائم عليه السلام، ويمشي خلفه أهل الکهف، وهو الوزير الايمن للقائم عليه السلام وحاجبه ونائبه، ويبسط في المغرب والمشرق الامن من کرامة الحجة بن الحسن صلوات الله عليهما...

حضرت رسول‌الله(ص) فرمودند:... و(عيسي ع) دجال را به هلاکت مي‌رساند، و اموال قائم(عج) را باز پس مي‌گيرد، و اصحاب کهف پشت سر او براه مي‌افتند، و ايشان وزير پر خير و برکت و روشنائي (يا دربان) و نائب قائم(عج) هستند. و آرامش و امنيت را بواسطة کرامت حجت بن‌الحسن(ع) در مغرب و مشرق مي‌گستراند....

غایه­المرام ج 7 ص 93 (السید هاشم البحرانی) / حیاه­الامام­المهدی(باقر شریف القرشی) ع ص 280 / معجم احادیث امام مهدي(الشیخ علی الکورانی) ج1 ص530 ح361

[18]  عَنْ أَبِي ذَرٍّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَمِ النَّبِيُّونَ قَالَ مِائَةُ أَلْفٍ وَ أَرْبَعَةٌ وَ عِشْرُونَ أَلْفَ نَبِيٍّ قُلْتُ كَمِ الْمُرْسَلُونَ مِنْهُمْ قَالَ ثَلَاثُ مِائَةٍ وَ ثَلَاثَةَ عَشَرَ جَمّاً غَفِيرا

ابوذر ره نقل می­کند به رسول خدا ص عرض كردم: ... اى پيامبر خدا! پيغمبران چند تن بوده‏اند؟ فرمود: يك صد و بيست و چهار هزار (تن). گفتم: پيامبران مرسل چند تن بودند؟ فرمود: سيصد و سيزده تن، عده بسيارى.

بحارالأنوار ج11 ص 32 ح 24 / معاني‏الأخبار ص332 / جامع‏الأخبار ص 179 / مجموعةورام ج 2 ص 66 / الخصال ج2 ص523

[19]  وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ ميثاقَ النَّبِيِّينَ لَما آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتابٍ وَ حِكْمَةٍ ثُمَّ جاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِما مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَ لَتَنْصُرُنَّهُ قالَ أَ أَقْرَرْتُمْ وَ أَخَذْتُمْ عَلى‏ ذلِكُمْ إِصْري قالُوا أَقْرَرْنا قالَ فَاشْهَدُوا وَ أَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدينَ (آل‏عمران 81)

و (به خاطر بياوريد) هنگامي را كه خداوند، از پيامبران (و پيروان آنها)،پيمان مؤكّد گرفت، كه هرگاه كتاب و دانش به شما دادم، سپس پيامبري به سوي شما آمد كه آنچه را با شماست تصديق مي‏كند، به او ايمان بياوريد و او را ياري كنيد! سپس (خداوند) به آنها گفت: «آيا به اين موضوع، اقرار داريد؟ و بر آن، پيمان مؤكّد بستيد؟» گفتند: «(آري) اقرار داريم!» (خداوند به آنها) گفت: «پس گواه باشيد! و من نيز با شما از گواهانم.»

عَنْ فَيْضِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ وَ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ النَّبِيِّينَ  الْآيَةَ قَالَ لَيُؤْمِنُنَّ بِرَسُولِ اللَّهِ ص وَ لَيَنْصُرُنَّ عَلِيّاً أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ع قُلْتُ وَ لَيَنْصُرُنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ ع نَعَمْ وَ اللَّهِ مِنْ لَدُنْ آدَمَ فَهَلُمَّ جَرّاً فَلَمْ يَبْعَثِ اللَّهُ نَبِيّاً وَ لَا رَسُولًا إِلَّا رَدَّ جَمِيعَهُمْ إِلَى الدُّنْيَا حَتَّى يُقَاتِلُوا بَيْنَ يَدَيْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع

نيز در كتاب مزبور از فيض بن ابى شيبه روايت مى‏كند كه گفت: شنيدم‏ حضرت صادق عليه السّلام آيه وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثاقَ النَّبِيِّينَ ... را تلاوت نمود و سپس فرمود: تمام پيغمبران برسول اكرم ايمان مى‏آورند و على عليه السّلام را يارى مينمايند و بعد فرمود: آرى و اللَّه خداوند از زمان آدم تا پيغمبر خاتم هر پيغمبرى را كه مبعوث گردانيد دوباره بدنيا برميگرداند، تا در ركاب امير المؤمنين عليه السّلام جهاد كنند. در تفسير عياشى اين روايت بسند ديگر هم از فيض بن ابى شيبه نقل شده است.

بحارالأنوار ج 53 ص 41 ح 9 / تفسيرالعياشي ج 1 ص 181 ح 76 / همچنین مراجعه فرمایید به بحارالانوار ج 53 ص50 ح 23 - ص 61 ح 50 – ص 118 – ج 90 ص 87 و تفسيرالقمي ج 1 ص 25

[20]  عن ضریس بن عبدالملک عن ابی جعفر ع قال: ان الملائکه الذین نصروا محمدا ص یوم بدر فی الارض ما صعدوا بعد و لا یصعدون حتی ینصروا صاحب هذا الامر و هم خمسه آلاف

امام باقر ع فرمود: همانا فرشتگانی که محمد ص را در روز {جنگ}بدر در زمین یاری نمودند پس از آن {به آسمان} صعود نکردند و صعود نخواهند کرد تا اینکه صاحب این امر(امام زمان عج ) را یاری کنند و تعداد ایشان پنج هزار است.

البرهان ج 1 ص 685 ح 5 / نورالثقلین ج 1 ص 387 ح 346 و 343

همچنین ر ک پاورقی 13

[21]  [إكمال الدين‏] عَنْ أَبَانِ بْنِ تَغْلِبَ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ أَوَّلَ مَنْ يُبَايِعُ الْقَائِمَ ع جَبْرَئِيلُ ع يَنْزِلُ فِي صُورَةِ طَيْرٍ أَبْيَضَ فَيُبَايِعُهُ ...

نيز در كمال الدين از ابان بن تغلب از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده كه فرمود: اول كسى كه با قائم بيعت مي­كند جبرئيل است كه بصورت پرنده سفيدى از آسمان فرود مى‏آيد و با وى بيعت مي­كند...

بحارالأنوار ج 52 ص 285 ح 18 / تفسيرالعياشي ج 2 ص 254 / كمال‏الدين ج 2 ص 671

... فيبعث الله عز و جل جبرئيل حتى يأتيه و يسأله و يقول له إلى أي شي‏ء تدعو فيخبره القائم فيقول جبرئيل فأنا أول من يبايع ثم يقول له مد كفك فيمسح على يده و قد وافاه ثلاثمائة و بضعة عشر رجلا فيبايعونه فيقيم بهم بمكة حتى يتم أصحابه عشرة آلاف أنفس ثم يسير إلى المدينة

در اين هنگام پروردگار جبرئيل را ميفرستد تا از وى سؤال كند مردم را به چه طريقى دعوت ميكند، حضرت قائم عليه السّلام روش خود را براى او توضيح ميدهد، سپس جبرئيل با او بيعت ميكند و ميگويد: من اولين كس هستم كه با شما بيعت ميكنم، پس از بيعت جبرئيل سيصد و سيزده نفر اصحاب خاص او هم بيعت ميكنند، و در مكه اقامت ميكند تا آنگاه كه لشكريانش به ده هزار برسد و پس از آن بطرف مدينه حركت مينمايد.

إعلام‏الورى ص460

[22]  أخبرنا أحمد بن محمد بن سعيد قال حدثنا يحيى بن زكريا بن شيبان قال حدثنا يوسف بن كليب قال حدثنا الحسن بن علي بن أبي حمزة عن عاصم بن حميد الحناط عن أبي حمزة الثمالي قال سمعت أبا جعفر محمد بن علي ع يقول لو قد خرج قائم آل محمد ع لنصره الله بالملائكة المسومين و المردفين و المنزلين و الكروبين يكون جبرئيل أمامه و ميكائيل عن يمينه و إسرافيل عن يساره‏ ...

خبر داد ما را احمد بن محمّد بن سعيد او گفت: حديث كرد ما را يحيى ابن زكريّا بن شيبان او گفت: حديث كرد ما را يوسف بن كليب او گفت: حديث كرد ما را حسن بن علىّ بن ابى حمزه از عاصم بن حميد حنّاط و او از ابى حمزه ثمالىّ‏ كه گفت: شنيدم ابو جعفر محمّد بن علىّ (امام باقر) عليهما السّلام ميفرمود اگر قائم آل محمّد خروج كند خداوندش با فرشتگان مسوّمين و مردفين و منزلين و كروبيّين ياريش ميكند و جبرئيل در پيشاپيش او و ميكائيل از راستش و اسرافيل از چپش و هيبت و وحشت بفاصله يكماه راه در پيشاپيش‏اش و پشت سرش و از راستش و از چپش و فرشتگان مقرّب در برابرش خواهند بود.

الغیبه للنعمانی ص 234 ح 22 / همچنین رجوع نمایید به بحارالأنوار ج 52 ص 343 و تفسيرالعياشي ج 2 ص 58

[23]  إسحاق‌بن‌عمار قال: سألته(علي‎بن‎الحسين) عن إنظار الله تعالي إبليس وقتا معلوما ذکره في کتابه فقال(الله):"فَإِنَّکَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ * ِلي يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ؟" قال: الوقت المعلوم، يوم قيام القائم. فإذا بعثه الله کان في مسجد الکوفة و جاء إبليس حتي يجثو علي رکبتيه، فيقول يا ويلاه من هذا اليوم! فيأخذ بناصيته، فيضرب عنقه. فذلک يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ منتهي أجله. امام زين‎العابدين(ع) دربارة آية "فَإِنَّکَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ * إِلي يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ" فرمودند: "الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ" روز قيام قائم(عج) است. زماني که خداوند او را برانگيزد، در مسجد کوفه خواهد بود در حاليکه ابليس پيش مي‌آيد تا اينکه ابليس به زانو در مي‌آيد و مي‌گويد: "واويلا از اين روز!". پس حضرت موي جلوي پيشانيش را مي‌گيرد و گردنش را مي‌زند. و اين است "يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ" که پايان اجل ابليس است.

بحارالأنوار ج52 ص377 [انوارالمضيئه]/ معجم احاديث الامام المهدي(عج) ج5 ص197 ح1620

[24]  مفضل بن عمر قال سمعت أبا عبد الله يقول:  إن قائمنا إذا قام أشرقت الأرض بنور ربها و استغنى العباد عن ضوء الشمس و صار الليل و النهار واحدا و ذهبت الظلمة و عاش الرجل في زمانه ألف سنة يولد له في كل سنة غلام لا يولد جارية و يكسوه الثوب فيطول عليه كلما طال و يتلون عليه أي لون شاء

امام صادق(ع) فرمودند: همانا قائم ما(عج) هنگاميكه قيام كند، زمين به نور پروردگارش روشن مي شود و مردم از روشنايي خورشيد بي نياز مي شوند، و شب وروز يكسان مي گردد و ظلمت و تاريكي از بين مي رود و يك مرد در زمان خود هزار سال زندگي مي كند در حاليكه همه در هر سال بچه اي بدنيا بياورد كه تا آن موقع بدنيا نياورده باشد و لباس بر تن او درست آيد و با رشد طول قامتش اندازه باشد بطوريكه هر اندازه قد بكشد،  لباس هم به اندازه او مي شود و هر رنگي كه بخواهد، به همان رنگ در آيد.

دلائل‏الإمامه ج241 و ص260 /  معجم احاديث امام‏ مهدى(عج)ج5 ص379 ح1816

[25]  خطبة لأمير المؤمنين ع تسمى المخزون: ...  فتستبشر الأرض بالعدل و تعطي السماء قطرها و الشجر ثمرها و الأرض نباتها و تتزين لأهلها و تأمن الوحوش حتى ترتعي في طرق الأرض كأنعامهم و يقذف في قلوب المؤمنين العلم فلا يحتاج مؤمن إلى ما عند أخيه من علم فيومئذ تأويل هذه الآية يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ و تخرج لهم الأرض كنوزها و يقول القائم كلوا هَنِيئاً بِما أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخالِيَةِ...

اميرالمومنين  (ع)  فرمودند: ...  زمين را به عدل بشارت مي دهد و آسمان،  بارانش ودرختان،  ميوه هايش و زمين،  گياهانش را رو مي كند و براي اهل زمين خود را زينت مي دهد و حيوانات وحشي مانند چهارپايان در زمين مي چرخند و علم در قلبهاي مومنين قرار داده مي شود،  هيچ مومني به علمي كه نزد برادرش است نيازمند نمي شود و آن روز تاويل اين آيه   «يُغْنِ اللَّهُ كُلًّا مِنْ سَعَتِهِ»  است. و زمين گنجهايش را به آنها مي نماياند و قائم  (عج)  مي‏فرمايند:   بخوريد، گوارا باد بر شما،  بخاطر آنچه كه در روزهاي محروميت انجام داديد.  مختصربصائرالدرجات  ص519  /  بحارالأنوار ج53  ص86[منتخب البصائر]

[26]  أبي خالد الكابلي عن أبي جعفر ع قال إذا قام قائمنا وضع يده على رئوس العباد فجمع به عقولهم و أكمل به أخلاقهم  

امام باقز (ع) فرمودند، هرگاه خروج كند قائم ما  دست خود را بر سر بندگان  مي گذارد پس به سبب آن عقلهاي ايشان را جمع مي نمايد و اخلاقشان را كامل مي گرداند.

الخرائج و الجرائح  ج2 ص840 / بحارالأنوار ج52 ص336/ الخرائج والجرائح/ كمال الدين ج2 ص675 

[27]  أبي بصير قال قال أبو عبد الله ع في قول الله عز و جل هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ فقال و الله ما نزل تأويلها بعد و لا ينزل تأويلها حتى يخرج القائم ع فإذا خرج القائم ع لم يبق كافر بالله العظيم و لا مشرك بالإمام إلا كره خروجه حتى أن لو كان كافرا أو مشركا في بطن صخرة لقالت يا مؤمن في بطني كافر فاكسرني و اقتله

امام صادق(ع) درباره كلام خداوند « هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدى وَ دِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ » فرمودند: قسم بخدا تأويل اين آيه بعد از نزولش نيامده و تأويلش نازل نمي شود تا هنگاميكه قائم(ع) خارج شود. پس هنگامي كه قائم(ع) خروج كند، هيچ كافر به خداوند بزرگ و نه هيچ مشركي به امام باقي نمي ماند، مگر آنكه از خروج ايشان كراهت داشته باشد. تا آنجا كه اگر كافر يا مشركي در داخل سنگ بزرگي پنهان شود، آن سنگ بگويد: اي مؤمن! كافري در اين جا است مرا بشكن و او را بكش.

كمال‏الدين ج2  ص670 / تأويل الآيات‏الظاهرة ص663 / بحارالأنوار ج52  ص324 [إكمال الدين]/ بحارالأنوار ج51 ص60 [كنز جامع الفوائد و تأويل الآيات الظاهرة]

[28]  سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ ثَعْلَبَةَ بْنِ مَيْمُونٍ عَنِ الطَّيَّارِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ قَالَ خَسْفٌ وَ مَسْخٌ وَ قَذْفٌ قَالَ قُلْتُ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ قَالَ دَعْ ذَا ذَاكَ قِيَامُ الْقَائِمِ

از امام صادق عليه السّلام در باره آيه شريفه: سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ ... پرسش كردند و حضرت عليه السّلام در پاسخ فرمود: مقصود به زمين فرو شدن و مسخ شدن و پرتاب شدن است. راوى مى‏گويد: عرض كردم: تا براى آنها آشكار شود؟ فرمود: اين سخن را رها كن، مقصود قيام امام قائم است. / الكافي ج 8 ص 166 ح 181

و روي الطبراني في معجمه عن أبي سعيد الخدري قال قال رسول الله ص في آخر الزمان تأتي المرأة فتجد زوجها قد مسخ قردا لأنه لا يؤمن بالقدر

ابو سعيد خدري نقل مي کند که حضرت رسول الله فرمودند: که در آخر الزمان زني مي آيد و همسرش را به صورت ميمون مسخ شده مي يابد زيرا او به شب قدر ايمان نداشت. / بحارالأنوار ج62 ص241

الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّيْلَمِيُّ فِي الْإِرْشَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص يَظْهَرُ فِي أُمَّتِي الْخَسْفُ وَ الْقَذْفُ قَالُوا مَتَى ذَلِكَ قَالَ إِذَا ظَهَرَتِ الْمَعَازِفُ وَ الْقَيْنَاتُ وَ شُرِبَتِ الْخُمُورُ وَ اللَّهِ لَيَبِيتَنَّ أُنَاسٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى أَشَرٍ وَ بَطَرٍ وَ لَعِبٍ فَيُصْبِحُونَ قِرَدَةً وَ خَنَازِيرَ لِاسْتِحْلَالِهِمُ الْحَرَامَ وَ اتِّخَاذِهِمُ الْقَيْنَاتِ وَ شُرْبِهِمُ الْخُمُورَ وَ أَكْلِهِمُ الرِّبَا وَ لُبْسِهِمُ الْحَرِيرَ

حضرت رسول الله- صلّى اللَّه عليه و آله و سلم- فرمود: در امت من خسف و قذف ظاهر مى‏شود. گفتند: يا رسول اللَّه چه زمان اين بلاها ظاهر خواهد شد؟ فرمود: هنگامى كه ظاهر شود استعمال آلات لهو و زنهاى خواننده و نوشيدن مسكرات. به خدا قسم مردمى از امّت من بر سركشى و طغيان و بازى شب مى‏كنند و صبح مى‏كنند در  حالى كه به صورت ميمون‏ها و خوك‏ها مسخ شده‏اند، براى اينكه چيزهاى حرام را حلال مى‏دانند و زنهاى خواننده براى خود تهيّه مى‏كنند و شراب مى‏خورند و ربا مى‏گيرند و لباس حرير مى‏پوشند.

وسائل‏الشيعة     17     311 ح 22623 / ارشاد القلوب ج 1 ص 38

[29]  حَتَّى يَنْتَهِيَ إِلَى الْبَيْدَاءِ فَيَخْرُجُ إِلَيْهِ جَيْشُ السُّفْيَانِيِّ فَيَأْمُرُ اللَّهُ الْأَرْضَ فَيَأْخُذُهُمْ مِنْ تَحْتِ أَقْدَامِهِمْ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ وَ لَوْ تَرى‏ إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ وَ أُخِذُوا مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ وَ قالُوا آمَنَّا بِهِ يَعْنِي بِقَائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ وَ قَدْ كَفَرُوا بِهِ يَعْنِي بِقَائِمِ آلِ مُحَمَّدٍ إِلَى آخِرِ السُّورَةِ فَلَا يَبْقَى مِنْهُمْ إِلَّا رَجُلَانِ يُقَالُ لَهُمَا وَتْرٌ وَ وُتَيْرَةٌ مِنْ مُرَادٍ وُجُوهُهُمَا فِي أَقْفِيَتِهِمَا يَمْشِيَانِ الْقَهْقَرَى يُخْبِرَانِ النَّاسَ بِمَا فُعِلَ بِأَصْحَابِهِمَا

... تا اینکه به بیداء می­رسد پس سپاه سفیانی به سوی او حرکت می­کند که خداوند زمین را امر می­نماید تا آنان را از زیر پاهایشان بگیرد و انی است فرموده خداوند «و لو تری اذ فزعو فلا فوت و اخذو من مکان قریب»، و می­گویند به او یعنی به قائم آل محمد ایمان آوردیم الخ، پس نماند از آن سپاه مگر دو نفر به نام­های وتر و وتیره چرا که چهره­شان پشت سرشان است و به پشت سر راه می­روند و مردم را خبر می­دهند به آنچه بر سر یارانشان آمده است.

بحارالأنوار ج 52 ص 341 / تفسيرالعياشي ج 2 ص 56

ابن عباس قال قال رسول الله ص: ...و عند ذلک ثلاثة خسوف خسف بالمشرق و خسف بالمغرب و خسف بجزيرة العرب

ابن عباس از رسول خدا نقل مي کند که فرمود: ... و در آن هنگام(نزديک ظهور) سه فرو رفتن زمين(خسف) خواهد بود، فرو رفتني در مشرق و فرو رفتني در مغرب و فرو رفتني در جزيره العرب. 

کمال‏الدين ج1 ص250 / روضه الواعظين ج2 ص484 / بحارالأنوار ج52 ص276[کمال‏الدين]

علي بن ابيطالب(ع) قال لابن عباس: ياابن عباس! ... فتوقعوا خروج آل ابي سفيان، و أمارته عند هلال مصر، و عند هلال مصر خسف بالبصره، خسف بکلاها و بأرجاها. و خسفان آخران بسوقها و مسجدها معها ... و بمصر ثلاثه خسوف...

اميرالمؤمنين(ع) به ابن عباس فرمودند: اي ابن عباس! ... پس منتظر خروج (قيام و حکومت) آل ابي سفيان باشيد در زمان هلال مصر، و در آن زمان خسفی در بصره و خسفی در هر دو شهر(مصر و بصره) و در کناره هاي آن و دو خسف ديگر با آنها در مسجد و بازارشان ... و در مصر سه خسف خواهد بود.

ملاحم ابن طاووس ص124 باب 39 / موسوعه اميرالمومنين(ع) ص306 حديث7 

قال رسول الله (ص): ليکونن من هذه الامة قوم قردة و قوم خنازير، و ليصبحن فيقال خسف بداربني فلان ودار و بينما الرجلان يمشيان يخسف باحدهما.

حضرت رسول الله(ص) فرمودند: به تحقیق گروهي از اين امت بوزينه(ميمون) و گروهي خوک خواهند شد و مردم صبح مي‌کنند و به يکديگر مي‌گويند: زمين در محلة بني فلان و در محلي ديگر فرو رفت. و در حالي که دو مرد با هم راه مي‌روند، زمين براي يکي از آنها فرو مي‌رود. / ابن حماد ص 172

[30]  أَبُو عَلِيٍّ الْأَشْعَرِيُّ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الْكُوفِيِّ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَامِرٍ عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْمُسْلِيِّ عَنْ أَبِي الرَّبِيعِ الشَّامِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ إِنَّ قَائِمَنَا إِذَا قَامَ مَدَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِشِيعَتِنَا فِي أَسْمَاعِهِمْ وَ أَبْصَارِهِمْ حَتَّى لَا يَكُونَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ الْقَائِمِ بَرِيدٌ يُكَلِّمُهُمُ فَيَسْمَعُونَ وَ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ وَ هُوَ فِي مَكَانِه‏

چون قائم ما قیام نماید، خداوند گوش و چشم شیعیان ما را چنان کند که بین آن­ها و امام ع نیازی به پیک نباشد به گونه­ای که هر گاه امام سخن بگوید آنان می­شنوند و او را می­بینند در حالی که امام ع در جایگاه خود قرار دارد./ کافی ج 8 ص 240 ح 329 / بحارالانوار ج 52 ص 336 ح 72 

[31]  عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع عَنْ أَبِيهِ ع قَالَ إِذَا قَامَ الْقَائِمُ بَعَثَ فِي أَقَالِيمِ الْأَرْضِ فِي كُلِّ إِقْلِيمٍ رَجُلًا يَقُولُ عَهْدُكَ فِي كَفِّكَ فَإِذَا وَرَدَ عَلَيْكَ أَمْرٌ لَا تَفْهَمُهُ وَ لَا تَعْرِفُ الْقَضَاءَ فِيهِ فَانْظُرْ إِلَى كَفِّكَ وَ اعْمَلْ بِمَا فِيهَا قَالَ وَ يَبْعَثُ جُنْداً إِلَى الْقُسْطَنْطِينِيَّةِ فَإِذَا بَلَغُوا الْخَلِيجَ كَتَبُوا عَلَى أَقْدَامِهِمْ شَيْئاً وَ مَشَوْا عَلَى الْمَاءِ فَإِذَا نَظَرَ إِلَيْهِمُ الرُّومُ يَمْشُونَ عَلَى الْمَاءِ قَالُوا هَؤُلَاءِ أَصْحَابُهُ يَمْشُونَ عَلَى الْمَاءِ فَكَيْفَ هُوَ فَعِنْدَ ذَلِكَ‏ يَفْتَحُونَ لَهُمْ أَبْوَابَ الْمَدِينَةِ فَيَدْخُلُونَهَا فَيَحْكُمُونَ فِيهَا مَا يَشَاءُون‏

نقل نمود محمّد بن جعفر بن محمّد عليهما السّلام از پدرش عليه السّلام كه فرمود: چون قائم قيام كند بكشورهاى روى زمين هر كشورى كسى را ميفرستد و ميگويد فرمان تو در كف دست تو است هنگامى كه كارى پيش آمد كند كه آن را نفهمى و ندانى چگونه در آن قضاوت كنى بكف دست خود نگاه كن و بآنچه در آنست عمل كن. فرمود: و سپاهى بقسطنطنيه ميفرستد كه چون‏ بكنار خليج برسند چيزى بر قدمهايشان مينويسند و بر روى آب راه ميروند. روميان كه آنان را مى‏بينند بروى آب راه ميروند ميگويند: اينان كه ياران اويند بر روى آب راه ميروند پس خود او چگونه است؟ اين هنگام دروازه‏هاى شهر را بر روى آنان ميگشايند و آنان داخل شهر ميشوند و هر آنچه را كه ميخواهند در شهر دستور ميدهند./ غیبت نعمانی ص 320 ح 8

[32]  إلزام الناصب في إثبات الحجة الغائب ج 2 ص 254 / بیان الائمه ج 3 ص 439

[33]  

با این احادیث چگونه برخورد کنیم؟ آن­ها را رد کنیم یا بپذیریم؟ تعداد و تنوع آن­ها و تنوع منابع آن­ها بیشتر از آن است که بتوان آن­ها را نپذیرفت. آیا این احادیث را به فن­آوری امروزی و احیانا تکنولوژی که در آینده ابداع خواهد شد تعبیر کنیم؟ تا کی می­توانیم وقایع را با تکنولوژی منطبق کنیم؟ در قیامت نیز وقایع عجیب و عظیم رخ می­دهد. در بهشت نیز وصف نعمات و وقایع خارق­العاده­ای آمده است. آیا این­ها را نیز با تکنولوژی تعبیر کنیم؟ اینکه این روایات را به روز تعبیر کنیم نیازمند این است که زمان ظهور را ادامه دنیا بدانیم. آیا زمان ظهور ادامه دنیا است یا اینکه همچون قیامت و بهشت جزء نشئۀ الأخری است؟ آیا در فضایی که جن و ملَک حضور دارند می­توان از تکنولوژی سخن گفت؟ جن و ملَک با سرعت بالا و توان­های ویژه خود چه نیازی به اتومبیل و هواپیما و تلفن و اسلحه جنگی دارند؟ همچنین انسان­هایی که در زمان­های گذشته می­زیسته­اند و سپس به زمین رجعت می­کنند هیچ آشنایی با تکنولوژی ندارند. انبیاء الهی ع نیز رجعت می­کنند. آیا ایشان که هر یک معجزاتی دارند برای نابود کردن دشمنان خود نیازمند ابزار تکنولوژیک جنگی هستند؟ حضرت موسی ع که هیچگاه از سلاح رایج در زمان خود یعنی سحر استفاده ننمود و بلکه از ابزار الهی یعنی عصا استفاده کرد محتاج سلاح­ امروزی خواهد بود؟
این احادیث چه چیزی را بیان می­کند؟ در آخرالزمان و پس از ظهور چه چیز واقع می­شود؟ آیا این ماجراها را صرفا باید به حساب معجزه گذاشت؟ آیا همه چیز طبق روال پیشین است و فقط این تعداد مقولات به صورت معجزه واقع می­شود؟ یعنی در آن زمان همه اشیاء چون گذشته، تحت حاکمیت قوانین مادی؛ همان قوانین ریاضی، فیزیک و شیمی هستند و فقط این مقولات معجزه­وار و به صورت خارق عادت(خارج از حاکمیت قوانین مادی) رخ می­دهند؟ اگر هم این وقایع را به حساب معجزه­وار بودن آن­ها گذاریم آیا نمی­توان برای معجزه، مکانیسم قائل شد؟ معجزه بودن واقعه­ای منجر به این می­شود که در آن مورد بررسی صورت نگیرد و سخنی گفته نشود؟ در آن زمان چه چیز واقع می­شود که عموم افراد می­توانند اعمال خارق­العاده انجام دهند؟ آیا نمی­توان مکانیسمی را مطرح کرد که به لحاظ واقع شدن آن، مقولات مذکور در روایات واقع می­شوند؟

[34]  

عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع يَقُولُ إِنَّ قَائِمَنَا إِذَا قَامَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها  وَ اسْتَغْنَى الْعِبَادُ مِنْ ضَوْءِ الشَّمْسِ وَ يُعَمَّرُ الرَّجُلُ فِي مُلْكِهِ حَتَّى يُولَدَ لَهُ أَلْفُ ذَكَرٍ

از مفضل بن عمر از حضرت صادق روايت كرده كه گفت: از حضرت صادق عليه السّلام شنيدم مى‏فرمود: چون قائم قيام كند زمين با نور خداوند روشن گردد و مردم از نور خورشيد بى‏نياز گردند و هر مردى در ايام دولت او داراى هزار پسر خواهد شد./ بحارالأنوار ج 52 ص 330 ح 52 / همچنین ر ک پاورقی 22

[35]  

بحارالانوار ج 51 ص 59 ح 55 / تأویل الآیات ص 437 / صراط المستقیم ج2 ص262

[36]  

ابى عبد اللَّه بن يزيد از يزيد بن سلام نقل كرده كه وى از رسول خدا سؤال كرد و محضر مباركش عرض نمود: ... چرا دنيا را دنيا مى‏گويند؟ حضرت فرمودند: دنيا پست است و از آخرت نازل‏تر آفريده شده و اگر در عرض و مقارن آن مى‏بود اهل آن فانى نمى‏شدند همان طورى كه اهل آخرت فانى نمى‏گردند. پرسيد: چرا آخرت را آخرت مى‏گويند؟ حضرت فرمودند: براى اين كه بعد از دنيا مى‏آيد و سالهایش توصيف نشده و ايّامش شمارش نگشته و سكّانش هرگز نمى‏ميرند.

با فضایی که در مورد ظهور در منابع وصف شده است و عمرهای طولانی و بی­سابقه افراد در آن زمان که پیشتر ذکر شد به نظر می­رسد آن فضا بیشتر به آخرت شبیه است تا به دنیا.

[37]  

إِنَّما مَثَلُ الْحَياةِ الدُّنْيا كَماءٍ أَنْزَلْناهُ مِنَ السَّماءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَباتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَ الْأَنْعامُ حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا لَيْلاً أَوْ نَهاراً فَجَعَلْناها حَصِيداً كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ / يونس24
مثل زندگي دنيا، همانند آبي است كه از آسمان نازل كرده‏ايم؛ كه در پي آن، گياهان (گوناگون) زمين -كه مردم و چهارپايان از آن مي‏خورند- مي‏رويد؛ تا زماني كه زمين، زيبايي خود را يافته و آراسته مي‏گردد، و اهل آن مطمئن مي‏شوند كه مي‏توانند از آن بهره‏مند گردند، (ناگهان) فرمان ما، شب‏هنگام يا در روز، (براي نابودي آن) فرامي‏رسد؛ (سرما يا صاعقه‏اي را بر آن مسلّط مي‏سازيم؛) و آنچنان آن را درو مي‏كنيم كه گويي ديروز هرگز (چنين كشتزاري) نبوده است! اين گونه، آيات خود را براي گروهي كه مي‏انديشند، شرح مي‏دهيم!

المفضل بن عمر عن أبي عبد الله قال: نزلت في بني فلان ثلاث آيات قوله عز و جل حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً  يعني القائم بالسيف فجعلناها حصيدا كان لم تغن بالأمس
امام صادق (ع) فرمودند: درباره بني فلان سه آيه نازل شده است، آيه «حَتَّى إِذا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَها وَ ازَّيَّنَتْ وَ ظَنَّ أَهْلُها أَنَّهُمْ قادِرُونَ عَلَيْها أَتاها أَمْرُنا لَيْلًا أَوْ نَهاراً» ، يعني قائم (عج) همراه شمشيرش« فَجَعَلْناها حَصِيداً كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ» ( و آنچنان آن را درو مى‏كنيم كه گويى ديروز هرگز نبوده است‏! ).
دلائل ‏الإمامة  ص250 / تفسير برهان ج1  ص525 / معجم  احاديث امام مهدي ج 5  ص 159 ح 1582

[38]  

آیا شبیه چنین ماجرایی در گذشته نیز رخ داده است؟ آیا در تاریخ دوره­ای وجود داشته است که قوانین غیر مادی بر زمین یا بخش­هایی از آن حاکم باشد؟ آیا مثال­هایی در گذشته  از ترکیب عوالم مادی و دخان و برزخ وجود دارد؟ در قرآن و روایات در ماجرای بهشت حضرت آدم ع مطالبی وجود دارد که حاکی از جریان قوانین غیر مادی بر اشیاء است. مطالبی اینچنین که حضرت آدم ع هیچگاه در آن بهشت گرسنه، تشنه، عریان یا آفتاب­زده نمی­شد(طه 118و119)، وجود درختی با چند نوع میوه در آن بهشت(الميزان في تفسير القرآن ج1 ص144)، اینکه با خوردن از یک درخت لباس از حضرت آدم ع برکنده شد(اعراف22 طه 121)، و ... نشان از حاکمیت قوانین غیر مادی بر آن بهشت دارد. آن بهشت بر روی زمین قرار داشت نه در آسمان. لذا با هبوط حضرت آدم ع از آن بهشت، ایشان از آن موقعیت(جریان قوانین برزخی بر مادی) خلع گشت و در موقعیت شب یا لیل(حاکمیت قوانین مادی بر اشیاء مادی) قرار گرفت و به لحاظ محدودیت قوانین مادی ایشان به مشقت افتاد(طه117).

[39]  

قَالَ الْمُفَضَّلُ يَا مَوْلَايَ ثُمَّ مَا ذَا يَصْنَعُ الْمَهْدِيُّ قَالَ يَثُورُ سَرَايَا عَلَى السُّفْيَانِيِّ إِلَى دِمَشْقَ فَيَأْخُذُونَهُ وَ يَذْبَحُونَهُ عَلَى الصَّخْرَةِ ثُمَّ يَظْهَرُ الْحُسَيْنُ ع فِي اثْنَيْ عَشَرَ أَلْفَ صِدِّيقٍ وَ اثْنَيْنِ وَ سَبْعِينَ رَجُلًا أَصْحَابِهِ يَوْمَ كَرْبَلَاءَ فَيَا لَكَ عِنْدَهَا مِنْ كَرَّةٍ زَهْرَاءَ بَيْضَاءَ ثُمَّ يَخْرُجُ الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ع وَ يُنْصَبُ لَهُ الْقُبَّةُ بِالنَّجَفِ وَ يُقَامُ أَرْكَانُهَا رُكْنٌ بِالنَّجَفِ وَ رُكْنٌ بِهَجَرَ وَ رُكْنٌ بِصَنْعَاءَ وَ رُكْنٌ بِأَرْضِ طَيْبَةَ لَكَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى مَصَابِيحِهِ تُشْرِقُ فِي السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ كَأَضْوَاءٍ مِنَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ فَعِنْدَهَا تُبْلَى السَّرائِرُ وَ تَذْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا أَرْضَعَتْ إِلَى آخِرِ الْآيَةِ ثُمَّ يَخْرُجُ السَّيِّدُ الْأَكْبَرُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ص فِي أَنْصَارِهِ وَ الْمُهَاجِرِينَ وَ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ صَدَّقَهُ وَ اسْتُشْهِدَ مَعَهُ وَ يَحْضُرُ مُكَذِّبُوهُ وَ الشَّاكُّونَ فِيهِ وَ الرَّادُّونَ عَلَيْهِ وَ الْقَائِلُونَ فِيهِ إِنَّهُ سَاحِرٌ وَ كَاهِنٌ وَ مَجْنُونٌ وَ نَاطِقٌ عَنِ الْهَوَى وَ مَنْ حَارَبَهُ وَ قَاتَلَهُ حَتَّى يَقْتَصَّ مِنْهُمْ بِالْحَقِّ وَ يُجَازَوْنَ بِأَفْعَالِهِمْ مُنْذُ وَقْتَ ظَهَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَى مُنْذُ وَقْتَ ظَهَرَ رَسُولُ اللَّهِ ص إِلَى‏ ظُهُورِ الْمَهْدِيِّ مَعَ إِمَامٍ إِمَامٍ وَ وَقْتٍ وَقْتٍ وَ يَحِقُّ تَأْوِيلُ هَذِهِ الْآيَةِ وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ  وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ نُرِيَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما كانُوا يَحْذَرُونَ

مفضل عرضكرد: آقا! بعدا مهدى چه مى‏كند؟ فرمود: لشكرى براى دستگيرى سفيانى بدمشق ميفرستد؛ او را گرفته و روى سنگى سر مى‏برند. آنگاه حسين عليه السّلام با دوازده هزار صديق و هفتاد و دو نفرى كه در كربلا از ياران او بودند و با وى شهيد شدند، آشكار مى‏شود. اى خوش آن رجعت نورى سپس صديق اكبر امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام ظهور ميكند و خيمه‏اى كه بر چهار پايه استوار باشد در نجف براى وى بر سر پا ميكنند. يك پايه آن در نجف و پايه‏اى در حجر اسماعيل و پايه‏اى در صفا و پايه‏اى در زمين مدينه است.

گويا چراغهاى آن را مى‏بينم كه مانند انوار مهر و ماه در آسمان و زمين ميدرخشد. در آن موقع باطن هر كس آشكار مى‏شود، و زنان شيرده از وحشت بچه‏هاى خود را رها ميكنند. آنگاه آقاى بزرگ محمد رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله با انصار و مهاجرين و آنها كه باو ايمان آوردند، و نبوت او را تصديق كردند و در ركاب وى شهيد شدند، ظهور ميكند.

با ظهور حضرتش كسانى كه دعوت آن حضرت را تكذيب كردند و در باره پيغمبريش شك نمودند و اعتنا بگفتار وى نكردند و كسانى كه گفتند او ساحر و كاهن و ديوانه است و از روى هواى نفس سخن ميگويد و آنها كه با وى جنگ كردند حاضر ميكنند تا از روى حق و عدالت انتقام اعمالى را كه از بعثت آن حضرت تا موقع ظهور مهدى با هر امامى و در هر وقتى از اوقات مرتكب شده‏اند از آنها بگيرد. اينست تأويل حقيقى آيه شريفه: وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ  وَ نُمَكِّنَ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ نُرِيَ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما مِنْهُمْ ما كانُوا يَحْذَرُونَ.

[40]  

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(ع) قَالَ ... فَوَ اللَّهِ لَکَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَيْهِ بَيْنَ الرُّکْنِ وَ الْمَقَامِ يُبَايِعُ النَّاسَ بِأَمْرٍ جَدِيدٍ وَ کِتَابٍ جَدِيدٍ وَ سُلْطَانٍ جَدِيدٍ مِنَ السَّمَاءِ أَمَا إِنَّهُ لَا يُرَدُّ لَهُ رَايَةٌ أَبَداً حَتَّي يَمُوتَ  

امام باقر(ع) فرمودند:... قسم به خدا گويي به قائم(عج) مي‏نگرم که در ميان رکن و مقام از مردم به امر جديد و کتاب جديد و سلطان جديد آسماني، بيعت مي‏گيرد. بدانيد که (هيچ پرچمي که از او گسيل شود) بدو بازگردانده نمي‏شود (شکست نمي‎خورد)./ الغيبةللنعماني، ص262 / بحارالأنوار، ج52، ص235، ح 103

[41]  

جَاءَ فِي تَفْسِيرِ أَهْلِ الْبَيْتِ ع عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ ذَرْنِي وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً قَالَ .... وَ قَوْلُهُ وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ قَالَ يَوْمُ الدِّينِ خُرُوجُ الْقَائِمِ ع ... ثُمَّ قَالَ تَعَالَى كَلَّا بَلْ لا يَخافُونَ الْآخِرَةَ هِيَ دَوْلَةُ الْقَائِمِ ع

جابر از حضرت باقر عليه السّلام در باره آيه: ذَرْنِي وَ مَنْ خَلَقْتُ وَحِيداً نقل كرد ....وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ‏، ما روز پاداش را تكذيب ميكرديم منظور روز قيام حضرت قائم است، .... كَلَّا بَلْ لا يَخافُونَ الْآخِرَةَ نه هرگز آنها از آخرت باك ندارند منظور دولت حضرت قائم است... بحارالأنوار ج 24 ص 325 ح 41 / تأویل­الآیات ص 709

عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع ... قُلْتُ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ قَالَ مَعْرِفَةُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ ع وَ الْأَئِمَّةِ- نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ قَالَ نَزِيدُهُ مِنْهَا قَالَ يَسْتَوْفِي نَصِيبَهُ مِنْ دَوْلَتِهِمْ- وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ قَالَ لَيْسَ لَهُ فِي دَوْلَةِ الْحَقِّ مَعَ الْقَائِمِ نَصِيب‏

ابو بصير از قول امام صادق عليه السلام می­گوید: ...عرض كردم: «هر كس كشت آخرت خواهد؟» فرمود: يعنى معرفت امير المؤمنين عليه السلام و ائمه «در كشتش بيفزائيم» فرمود: يعنى معرفتش را بيفزائيم، تا بهره خود را از دولت ائمه دريافت كند «و هر كه كشت دنيا خواهد، از دنيا باو دهيم و در آخرت او را بهره اى نيست، فرمود: يعنى براى او از دولت حق با امام قائم بهره اى نيست.

نکته مهمی که در این حدیث و آیات مذکور در آن و همچنین آیات و احادیث مشابه دیگر وجود دارد این است که واژه آخرت، قیامت، یوم الدین و ساعت فقط به مفهوم قیامت و روز جزا و حساب و کتاب اطلاق نمی­شود بلکه این واژه­ها به مفاهیمی اشاره دارند که بر آن اساس به ماجرای ظهور و حکومت اهل­بیت ع پس از ظهور نیز مرتبط می­شوند. لذا می­بینیم این واژه­ها در برخی آیات قرآن توسط اهل­بیت ع به قیام امام زمان عج تأویل شده است. یعنی باید ماجرای ظهور را به گونه­ای تبیین و توصیف کنیم که بتوان واژه آخرت و واژه­های مشابه را برای آن به کار برد یا به عبارتی دیگر توصیف ما در شأن مفاهیمی باشد که این واژه­ها به آن اشاره دارند. با توجه به این موضوع آیا می­توان دولت امام زمان عج و ابزارهای آن را ادامه و در راستای دولت­های دنیایی و ابزارهای آنان که بر پایه تکنولوژی و قوانین دنیایی هستند دانست؟

 [42]   

ر.ک پاورقی 38

 رضا تسلیمی